AYA column by Silke Muylaert II

AYA-leden delen hun ervaringen in onderzoek en onderwijs aan de Amsterdamse universiteiten en medische centra.
Silke Muylaert
05/12/2019
Silke Muylaert
05/12/2019

Sinterklaas Afgeschaft: een Katholieke Heilige in een Protestants Land

In het jaar 1600 wilde het stadsbestuur van Delft het Sinterklaasfeest aan banden leggen. Ze vonden het feest onchristelijk en onordelijk. Het feest zou leiden tot bijgeloof en wanorde. Sinterklaas werd in Delft gevierd op vijf december, genaamd ‘Nicolaes avondt’, waarbij goederen voor kleine kinderen werden verkocht op de markt. De stad Delft had zowel sociale als religieuze redenen om het Sinterklaasgebeuren liever te zien verdwijnen. De Reformatie was doorheen de zestiende eeuw de strijd aangegaan met de heiligenverering die op bijna ridicule wijze courant was in de katholieke maatschappij. Tegelijkertijd sijpelden ook striktere sociale normen door. Gereformeerden in de Lage Landen rekenden ook af met die heiligenverering, alleen was er toen één heilige die niet zo makkelijk vergeten werd door de bevolking: Sint Nicolaas, ofte Sinterklaas.

            Doorheen de zestiende eeuw, en in Nederland vooral in de zeventiende eeuw, groeide de kritiek op deze katholieke heilige uit protestantse hoek. Verschillende protestanten publiceerden toen anti-Sinterklaas pamfletten. Protestanten zagen heiligenverering als een probleem. Heiligenverering zorgde ervoor dat gelovigen werden afgeleid in hun band met God door het aanbidden van niets-betekende beeldjes of beenderen, die al dan niet vervalst konden zijn. De gereformeerden in Delft stimuleerden wellicht het Delftse stadsbestuur in het maken van hun beslissing. De predikant Arent Cornelisz lijkt in elk geval tevreden geweest te zijn met de beslissing. Om die reden maakte hij dan ook een afschrift van de keure over Sinterklaas die de stad Delft had uitgeschreven zodat de herinnering aan dit oordeel voor latere generaties bewaard kon blijven. Het eerste deel van de keure luidde, volgens het afschrift, als volgt:

Alsoo mijnen heeren de Magistraten deser Stadt Delf bemercken dat alhier iaerlix meerder ende meerder werdt ingevoert seker quaet gebruijck van op extraordinaris tijden ende buiten de iare-marten ende weeck-marten met alerhande cramen opentlick opt marctveldt voor te staen, ende insonderheit dat op den vijfden Decembers, dwelck genaemt wordt Nicolaes avondt, het marct velt met seer veel cramen wert beset , in welcke cramen vercoft werden verscheiden goederen die men des cleinen kinderen diets maect dat denselven Nicolaes tegens alle goede ordere ende policije, maer oock de luijden afleidende vanden ware godtsdienst ende streckende tot waengeloof, superstitie ende afgoderije, dewelcke in een wel gepolicerde Christelicke gereformeerde stadt niet en behoort getolereert te worden. (Stadsarchief Delft, Afschrift door Arent Cornelisz. van een keur van 1600 betreffende Sinterklaasavond)

Het Sinterklaasfeest wordt ook in België gevierd, maar dan in de ochtend van 6 december wanneer de pakjes worden opengemaakt, en niet op 5 december. Toen de Lage Landen opsplitsen door de Nederlandse Opstand, bleef het Belgische gebied katholiek, terwijl de Nederlandse Republiek enorme sociale, politieke en religieuze veranderingen onderging zoals een protestantisering. Deze veranderingen vormden het Nederland van vandaag. Maat desondanks de druk vanuit protestantse en stedelijke hoek, was het Sinterklaasfeest toch niet klein te krijgen. Dit creëerde de, vanuit katholiek oogpunt, grappige situatie waarin nu aldus een katholieke heilige gevierd wordt in een officieel gereformeerd land. Dit moet best schandalig geweest zijn voor de predikanten en stedelijke bestuurders die rond 1600 naar zowel kerkelijke, religieuze, als morele hervormingen toewerkten. En zo ontstond de eerste hetze omtrent het Sinterklaasfeest.

pamflet
hansbock
jan steen